Leren van de ervaringen van Deense en Limburgse toezichthouders
Zowel Nederlandse inspecties als inspecties in andere landen maken handhavingsinformatie openbaar met als (impliciet) doel om de kwaliteit van de handhaving te verbeteren. Het algemene idee achter openbaarmaking is dat dit de druk vergroot op objecten van handhaving om zich te conformeren aan normen: ‘vreemde ogen dwingen’. Ellen Couvret en Sibolt Mulder hebben onderzocht wat de effecten van openbaarheid op het gedrag van objecten van handhaving zijn.
Conclusie
Het onderzoek naar de systemen van openbaarmaking laat zien dat er bij deze systemen een spanning bestaat tussen aandachttrekkende systemen en volledig dekkende systemen met alle informatie. Aandacht trekken en een volledig beeld geven gaat nog niet goed samen.
Uit het onderzoek blijkt verder dat de waarde die bedrijven hechten aan de openbaarmaking voor de aandachttrekkende systemen — zoals smileys in restaurants en de Klachten Top 10 — redelijk groot is, terwijl de internetsystemen minder van belang zijn. De openbaarheid kan bedrijven stimuleren om relatief eenvoudige veranderingen door te voeren. De beschreven patronen laten echter duidelijk zien dat moeilijk kan worden gesproken over dé effecten van openbaarmaking op bedrijven.
De hamvraag is of openbaarmaking resulteert in een verbetering van de regelnaleving door bedrijven. Op basis van zowel het kwantitatieve onderzoek in Limburg als in Denemarken konden geen harde uitspraken worden gedaan over de effecten van openbaarheid. Er lijkt sprake te zijn van een verbetering in het volgen van regels, maar deze verbetering kan niet zonder meer worden toegeschreven aan de openbaarheid. Wel blijkt dat openbaarheid een manier is om bedrijven te beïnvloeden in de accenten die zij leggen in hun nalevingsgedrag. Bij gevestigde normen vormt openbaarheid een aanzet tot beter naleven. Daarnaast leidt openbaarheid tot aandacht voor andere normen: maatschappelijke normen van omwonenden en professionele normen van toezichthouders. Openbaarheid beïnvloedt dus niet alleen de mate waarin bedrijven zich aan regels houden, maar ook wélke normen zij prioriteren.
