Het programma Handhaving en Gedrag financiert iedere twee jaar vier onderzoeken die bijdragen aan een beter begrip van naleving binnen toezicht en handhaving. In een nieuwe reeks nemen we je mee in de belangrijkste inzichten uit deze onderzoeken. Dit keer is het de beurt aan ‘Betrouwbare toezichthouders die regelnaleving bevorderen’, waarin de onderzoekers expliciet de stap naar een co-creatie tussen wetenschap en praktijk hebben opgezocht om te komen tot een evidence-informed handreiking voor de praktijk.
Dit onderzoek werd uitgevoerd door: Frédérique Six en Laurens Hartveld.
Frédérique Six: “Dit onderzoek richt zich op vertrouwen/wantrouwen en hun effect op regelnaleving in de toezichtrelatie. Er is op veel onderwerpen al zo veel bekend in de wetenschappelijke literatuur, terwijl dat nog onvoldoende zijn weg heeft gevonden naar de praktijk. Zo ook voor de relatie tussen vertrouwen en regelnaleving. Waar traditioneel de onderzoeken in dit onderzoeksprogramma nieuw empirisch onderzoek doen, namen wij expliciet de stap naar een co-creatie tussen wetenschap en praktijk opzoeken om te komen tot een evidence-informed handreiking voor de praktijk. Een spannend experiment, maar o zo relevant!”
Het doel van het onderzoek was meer duidelijkheid te krijgen over wat toezichthouders kunnen doen om het positieve effect van vertrouwen op regelnaleving zo effectief mogelijk in te zetten en publieke belangen zo goed mogelijk te borgen.
Dit was onderverdeeld in drie deelvragen:
- Welke inzichten biedt de literatuur over de relatie tussen vertrouwen/wantrouwen en regelnaleving in de relatie tussen toezichthouder en ondertoezichtstaande?
- Wat doen of deden toezichthouders in de praktijk met het thema vertrouwen binnen de centrale toezichtrelatie om regelnaleving te bevorderen?
- Hoe kunnen de inzichten uit dit onderzoek in de toezichtpraktijk worden toegepast? Met welke adviezen komen professionals uit de toezichtpraktijk en wetenschappers in een cocreatiesessie?
Belangrijkste resultaten:
De rol van vertrouwen en het effect op regelnaleving is complex, subtiel en krachtig.
- Toezichthouders kunnen meer doen om zo betrouwbaar mogelijk over te komen.
- Toezichthouders doen er goed aan om een zorgvuldig onderscheid te maken tussen aan de ene kant goedwillende, betrouwbare ondertoezichtstaanden en aan de andere kant structurele overtreders.
- Een responsieve toezichtsbenadering is daarom het meest effectief.
De inzichten zijn samengebracht in een evidence informed advies voor beleid en toezicht (in het rapport vanaf pagina 67) om toezichthouders beter in staat te stellen om het positieve effect van vertrouwen zo effectief mogelijk in te zetten.
Frédérique Six presenteerde de onderzoeksresultaten op het congres Handhaving en Gedrag 2025.
Het hele rapport lezen? Download hier de publicatie.
